Onze onderwijsvisie

Bij Democratische school De Ruimte geloven we erin dat alle mensen van nature nieuwsgierig zijn. Nieuwsgierigheid zit in onze natuur en heeft geen dwang of overreding nodig. Daarom is naar school gaan leuk. Er is geen dwang om dingen te doen die je (nog) niet belangrijk of interessant  vindt. Je krijgt de ruimte om vanuit intrinsieke motivatie te doen wat bij jou past. Spelend leren bijvoorbeeld. En leren samenleven. De bij jou passende vragen leren stellen, antwoorden vinden. Zo kan een mens zichzelf worden en zich waardevol voelen. Over onze onderwijsvisie valt veel te vertellen, we noemen een aantal van de belangrijkste onderwerpen.

Belangrijk in onze onderwijsvisie: spelen!

Er wordt veel gespeeld bij ‘De Ruimte’. Spelen is een houding ten opzichte van de wereld. Een houding van openheid, van uitproberen en van creëren. Een belangrijk kenmerk van spelen is dat de uitkomst van wat je doet onzeker is, waardoor je nieuwe dingen ontdekt en leert. Spelen vindt plaats op de grens van wat je kunt en wat je zou willen kunnen. Wanneer je je iets eigen hebt gemaakt, creëer je een nieuwe situatie waarin je iets weer nèt niet kunt. Een te grote stap levert angst op, een te kleine stap zou saai zijn. De studenten zullen zichzelf (en elkaar) voortdurend bijsturen, zodat het voor ieder een optimale situatie blijft. Een belangrijk criterium hierbij is dat het plezier en voldoening geeft.

Spelen heeft een belangrijke rol binnen onze onderwijsvisie
Ook oudere studenten blijven spelen!

In het spel worden nieuwe mogelijkheden uitgeprobeerd. Werelden worden nagespeeld om te ervaren hoe die werelden in elkaar zitten. In dit proces gebeuren er vaak onverwachte dingen. Het vraagt dan ook veel flexibiliteit van studenten en begeleiders om iedere keer weer te kunnen inspelen op nieuwe situaties. In feite is spelen een voortdurend creatief proces. Spelen is daarbij tevens een effectieve manier om emotioneel dingen te verwerken en te integreren. Spelen maakt het voor studenten mogelijk om op te groeien zonder hun gevoelens te moeten scheiden van hun denken; een vaardigheid die in onze snel veranderende samenleving van groot belang is om te kunnen functioneren.

21e eeuwse vaardigheden

Het democratisch onderwijs op De Ruimte sluit naadloos aan bij het adviesplan Ons Onderwijs 2032 (ministerie van Onderwijs, januari 2016) waarin 21e eeuwse vaardigheden een belangrijke plek innemen.

In het adviesplan staat een aantal uitgangspunten. De leerling:

  • ontwikkelt kennis en vaardigheid door zijn creativiteit en nieuwsgierigheid in te zetten;
  • vormt zijn persoonlijkheid;
  • leert om te gaan met vrijheid en verantwoordelijkheid, en over grenzen heen te kijken;
  • leert de kansen van de digitale wereld te benutten;
  • krijgt betekenisvol onderwijs op maat.

Studenten krijgen op De Ruimte vanaf de eerste schooldag letterlijk de ruimte een eigen leerroute te kiezen. De doorstroming van basisschool naar voortgezet onderwijs is een natuurlijke weg, op basis van ontwikkeling en persoonlijke interesse. Zij worden niet onderworpen aan een eindtoets basisonderwijs, maar kunnen hier zelf voor kiezen. Ook kunnen ze (staats)examen doen in het voortgezet onderwijs.

‘De samenleving verandert en cognitieve kennis krijgt een andere rol. Het landelijke gesprek over onderwijs gaat over het verkrijgen van vaardigheden en zachtere waarden, de zogenaamde 21st century skills. Kritisch en creatief denken, ICT- en mediavaardigheden, zelfregulering, communicatie en samenwerking, zijn stuk voor stuk vaardigheden die bij scholen als democratische school De Ruimte voorop staan.’ 

Simone Haenen, oud-student 

Intrinsieke motivatie

Bij De Ruimte leren kinderen vanuit hun intrinsieke motivatie. Als het kind weet wat het wil leren, gaat het vol overtuiging aan de slag, is het leerproces intensiever en gaat de kennisoverdracht vele malen sneller. Leerlingen van De Ruimte beslissen zelf wanneer en wat ze willen leren, en vinden daar een gekwalificeerde docent bij. Ze geven hun leven zelf vorm door op een natuurlijke manier met elkaar gebruik te maken van een inspirerend leerdomein.

De drie pijlers binnen onze onderwijsvisie

De onderwijsvisie van De Ruimte is gebaseerd op drie belangrijke pijlers: gelijkwaardigheid, vrijheid en verantwoordelijkheid.

1. Gelijkwaardigheid

De eerste pijler van de school is gelijkwaardigheid. Dit houdt in dat iedereen binnen de schoolgemeenschap gelijke rechten en plichten heeft. Docenten, studenten en stafleden nemen verschillende rollen en taken op zich, maar in principe zou iedereen binnen school die kunnen vervullen.

Vertrouwen
Visie democratisch onderwijs: vertrouwen

Doordat de procedures transparant zijn kan een elfjarige zonder problemen de schoolkring voorzitten waar besloten wordt over de begroting van het komende jaar, of een bemiddelingskring leiden waar een conflict bemiddeld wordt. Het volgen van de procedures helpt bij het veilig voelen binnen de school. Tijdens bijeenkomsten is het een gezamenlijke verantwoordelijkheid om te zorgen dat de afspraken daarover gerespecteerd worden.

Deze gelijkwaardigheid zorgt ook voor een bijzondere relatie tussen docenten/stafleden aan de ene kant en studenten aan de andere kant. De school hangt aan elkaar van horizontale netwerken en samenwerkingsverbanden, en ook de meer doorsnee lessen krijgen door de gelijkwaardigheid in samenwerking een andere spin-off dan in het regulier onderwijs; er is intrinsieke motivatie en een gevoel van medeverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de les.

2. Vrijheid

Daarnaast staat vrijheid hoog in het vaandel. Iedereen beslist zelf hoe de dag wordt ingericht en met wie wordt samengewerkt. We gaan ervan uit dat ieder mens van nature wil leren, grenzen wil verleggen en de wereld waarin hij/zij leeft graag wil begrijpen en verkennen.

Onderwijsvisie: je bent vrij om een activiteit te kiezen die je op dat moment belangrijk vindt
visie democratisch onderwijs: vrijheid

We vinden het belangrijk dat je in dat proces fouten mag maken en ook de tijd krijgt om je eigen oplossingen te vinden. De innerlijke processen die daarvoor doorlopen worden zijn voor buitenstaanders niet altijd zichtbaar of begrijpelijk. Zo lijkt het soms alsof een student ‘niks doet’, maar draait de motor ondertussen op volle toeren. Actieve fases van vormgeven worden afgewisseld met introverte fases van worsteling en reflectie. Ondersteuning en zorg voor elkaar horen bij dit (niet altijd even comfortabele) proces. Uiteindelijk kom je daar sterker uit en beter voorbereid op wat je in je verdere leven tegenkomt.

3. Verantwoordelijkheid

Het recht op vrijheid is altijd gekoppeld aan de derde pijler van de school: verantwoordelijkheid. Op De Ruimte leer je je persoonlijke verantwoordelijkheid te nemen voor wat je creëert. Dat geeft het gevoel van eigenwaarde en de ervaring dat de student het stuur in eigen handen heeft. De volwassenen binnen school ondersteunen dit proces. Ze helpen daar waar nodig, om de juiste beslissingen te kunnen maken. Maar het is de student die beslist. Die wil verantwoordelijk zijn voor zijn of haar eigen leven.

Binnen onze onderwijsvisie past ook het samen opruimen
Visie democratisch onderwijs: verantwoordelijkheid

Beslissen om op De Ruimte naar school te gaan, heeft als consequentie dat je medeverantwoordelijk bent voor het goed draaiend houden van de school. Er zijn studenten die administratie doen, werkwijzers schrijven, dossiers bijhouden, de dieren en tuintjes verzorgen. Ook zijn er studenten die cursussen geven aan ouders, in het bestuur van de school zitten, stafverkiezingen en excursies organiseren, of die voorzitter of notulist zijn in een van de ‘kringen’.

Deze kringen vormen de organisatorische basis van de school. Studenten leren wat er nodig is om een organisatie goed te laten lopen en welke rol ze daarin kunnen spelen. Van jongs af aan mee kunnen werken en beslissingen kunnen nemen in de schoolorganisatie maakt dat studenten die van een democratische school komen in hun latere leven profiteren van een grote sociale vaardigheid, mondig zijn en het vermogen hebben om creatief en constructief te denken.

Leeftijdsmix

De leeftijdsmix is één van de grootste krachten van deze school. Studenten hebben op een bepaalde leeftijd niet allemaal dezelfde interesses of vaardigheden. Als studenten samen iets doen telt de interesse, niet de leeftijd. Door de leeftijdsmix kunnen er ook emotionele behoeften vervuld worden. Oudere studenten troosten en beschermen de kleintjes en jongere studenten ontwikkelen een gevoel van eigenwaarde als ze iets uitleggen aan de ouderen. Oudere studenten dienen als rolmodel maar net zo vaak als antimodel voor de jongere studenten en jongere studenten dienen als familiemodel voor de ouderen. Belangrijk is dat we met elkaar een leergemeenschap vormen. 

Inspirerend leerdomein

De studenten beslissen zelf wanneer en wat ze willen leren, en vinden daar indien nodig een gekwalificeerde docent bij. Ze geven hun leven zelf vorm door op een natuurlijke manier met elkaar gebruik te maken van een inspirerend leerdomein.

Dit inspirerende leerdomein bestaat uit een lerende, zelfsturende en veilige minimaatschappij, en wordt vormgegeven door democratische principes en sociocratische besluitvorming. Studenten, stafleden en docenten maken samen beleid en besluiten met gelijkwaardige stem hoe het onderwijs wordt vormgegeven en inhoud krijgt.

Onderwijs of school?

Op De Ruimte hebben we het liever over ‘school’ dan ‘onderwijs’. Onderwijs is het overbrengen van kennis en vaardigheden met vooraf door de overheid vastgelegde doelen, door leraren en docenten die daar speciaal voor zijn opgeleid.

Het woord school spreekt ons meer aan. Het woord ‘school’ komt van het Griekse woord ‘scholè’, dat ‘vrije tijd’ betekent. De studenten beslissen zelf wanneer en wat ze willen leren in die ‘vrije tijd’, en dat leren vindt op allerlei manieren plaats, voor het grootste deel door samen met anderen op De Ruimte te zijn. Studenten, stafleden en docenten maken samen beleid en besluiten met gelijkwaardige stem hoe het onderwijs wordt vormgegeven en inhoud krijgt.

Hier heb je meerdere groepen door elkaar, op die manier begrijpen de kleintjes meer dingen en hoeven niet alleen de leraren dingen uit te leggen. Een student hier op school wist bijvoorbeeld heel veel over de Romeinen en die gaf les toen de leraar geschiedenis een keer ziek was. Wij kunnen ook steun geven aan de jongere kinderen. Hier helpen de oudere studenten de regels handhaven, waardoor het echt de school van de kinderen wordt. Niet een school waar de begeleiders meer macht hebben dan de kinderen.  Xavier Trip, student op De Ruimte

Lesaanbod

Het lesaanbod is altijd een antwoord op de vraag van leerlingen. Iemand kan bijvoorbeeld de wens hebben om Arabisch te leren, en vindt daar  een gekwalificeerde docent bij. De docent/begeleider is vooral coach maar geeft ook, waar gevraagd, les, hulp en instructie bij het invullen van de leerroute van de student. Van docenten en stafleden wordt verwacht dat zij een brede oriëntatie hebben en studenten in de breedste zin kunnen begeleiden.

Les bij Irma
Een les bij Irma

Dossierhouder

Elk kind heeft een dossierhouder die de ontwikkeling van de leerling nauwgezet volgt. Op reguliere scholen wordt deze persoon ook wel mentor genoemd.

De dossierhouder houdt het dossier van de student bij, volgt de ontwikkeling van de student en rapporteert hierover in het volgsysteem, in samenspraak met de student. De dossierhouder is meestal het eerste aanspreekpunt van de student en houdt regelmatig zogenaamde ‘dossiergesprekken’.

De ontwikkeling wordt waardevrij vastgelegd in de student monitor en minimaal één keer per jaar besproken in de pedagogische driehoek met de student, zijn/haar ouders/verzorgers en de dossierhouder.

De onderwijsinspectie geeft externe reflectie op het proces. Vorm en inhoud, en kwaliteitsverbetering zijn onderdeel van de doorlopende ontwikkeling van het leerdomein.

Leerlingvolgsysteem (studentmonitor)

Veel leerervaringen van jonge kinderen blijken te gaan over leren rekenen, verhalen schrijven en kunnen lezen. Door bijvoorbeeld samen te spelen veranderen zij zelf.

Oudere leerlingen/studenten zien het leren als het bereiken van zelfgekozen doelen. Denk hierbij aan het uitdiepen van een vraagstuk, het uitvoeren van een complex project, de voorbereiding op een examen of het opdoen van kennis en vaardigheden voor een inmiddels gekozen beroep.

‘Communicatie’ is een centraal en specifiek leergebied op De Ruimte en niet alleen een onderdeel van het domein mondelinge taalvaardigheid van het leergebied Nederlandse taal. Het opdoen van kennis en vaardigheden uit die leergebieden, door middel van projectmatige activiteiten, zien we op De Ruimte als een voorwaarde voor de persoonlijke ontwikkeling van de leerlingen/studenten en noodzakelijk voor het slagen in de maatschappij.

De activiteiten vormen een aaneengeschakelde keten van leermomenten, die te benoemen zijn binnen de leergebieden, of een bijdrage vormen aan de ontplooiing van persoonlijke kwaliteiten benoemd als de streefdoelen. Het persoonlijk curriculum wordt door deze activiteiten bepaald.

De zeven bijzondere streefdoelen van leerlingen/studenten op De Ruimte zijn:

  1. Zelfstandigheid
  2. Verantwoordelijkheid
  3. Sociaal gedrag
  4. Zelfmotivatie
  5. Realistisch zelfbeeld
  6. Initiatiefrijk functioneren
  7. Welbevinden

Deze vaardigheden maken dat ‘je stevig in je schoenen staat’ en kunnen het welslagen in de maatschappij ondersteunen. Door in het leerproces het perspectief te draaien en aan te sluiten bij waar iemand staat in zijn leerontwikkeling, wat iemand kan en vooral wat iemand goed kan, zowel op het cognitieve als op het niet-cognitieve vlak, nemen zelfwaardering en zelfrespect toe, en daarmee ook het plezier in leren. Het eigen initiatief staat centraal.

Vertrouwen tussen student en docent

Stafleden, docenten en de studenten onderling, stimuleren bij elkaar de ruimte om te groeien en vanuit gelijkwaardigheid te reflecteren. Dit is een dynamisch proces.

Visie democratisch onderwijs: vertrouwen
Vertrouwen tussen docent en student: voorwaarde voor leren

Het vraagt creativiteit om het dynamische leren van iedere student te volgen en te registreren. Bovendien heeft het volgen van het leren alleen zin als dit een onderdeel van het leren zelf kan zijn. Daarmee wordt de motivatie om te leren gestimuleerd en ontwikkeld. Authentiek leren vraagt om authentiek evalueren.

De Ruimte is een gemeenschap waarbij de kunst van het leren van studenten centraal staat. Onderwijs is een reeks van dynamische activiteiten die aan dat leren bijdraagt.

Voor die activiteiten geldt dat studenten en leraren in eerste instantie samenwerken op basis van wederzijds vertrouwen. Leraren hebben vertrouwen in de natuurlijke en vanzelfsprekende ontwikkeling van studenten, en studenten hebben vertrouwen in de begeleiding, zorg en expertise van de leraren. Een afdruk van dat vertrouwen is terug te vinden in de verschillende vormen van verslaglegging.

Verslaglegging en registratie zijn belangrijk, maar komen zeker niet in de plaats van wat onderwijs voor studenten en docenten/begeleiders is: levendig ‘mensenwerk’.

In de studentmonitor worden niet alleen de belangrijkste activiteiten als vorm van projectmatig leren vastgelegd, maar wordt ook het authentiek leren van de leerling/student gevolgd en beoordeeld. Het gebruik van de studentmonitor maakt het mogelijk dat zowel de docent/begeleider als de student het leren beoordeelt. Zo blijven we trouw aan onze onderwijsvisie.